In de gemeente Gilze en Rijen staan bewakingscamera’s op twee bedrijventerreinen. Deze camera’s zijn in eerste instantie door de gemeente geplaatst met als doel het handhaven van de openbare orde. De juridische grondslag hiervoor was artikel 151c van de Gemeentewet. Maar feitelijk worden de camera’s alleen maar gebruikt voor het beveiligen van de ondernemingen op de terreinen. Als er een inbraak of ander strafbaar feit is gepleegd tegen een van de ondernemingen op het terrein, kan de politie de opgenomen beelden gebruiken als bewijsmateriaal. Dat is geen handhaving van de openbare orde, maar ‘gewone’ camerabewaking. Ik help de gemeente en ondernemers bij de transitie van het publiekrechtelijke domein naar het privaatrechtelijke regime.
Ondernemers zijn verantwoordelijk voor beveiliging
Het is niet passend om gemeentelijk cameratoezicht in te zetten op bedrijventerreinen: het doel is niet de handhaving van de openbare orde, maar privaatrechtelijke camerabewaking. Steeds meer gemeenten komen tot het inzicht dat het beter is de juridische basis onder dit soort camerasystemen op bedrijventerreinen aan te passen. Rond het jaar 2010 stond ongeveer een derde van alle gemeentelijke camera’s op bedrijventerreinen, zo bleek uit landelijk onderzoek onder alle Nederlandse gemeenten. In 2020 was dat gedaald tot acht procent, bleek uit een nieuw onderzoek. Sindsdien zijn nog meer gemeenten tot hetzelfde inzicht gekomen: handhaving van de openbare orde is een breed begrip, maar het tegengaan van bedrijfsinbraken valt er niet onder.
De gemeente en de ondernemersvereniging hebben mij gevraagd de juridische verantwoordelijkheid voor de camera’s als het ware te ‘verhuizen’ van de gemeente naar de ondernemersvereniging. Dat betekent dat de formele betrokkenheid van de gemeente als initiatiefnemer wordt afgerond. De ondernemersvereniging moet daarna de verwerkingsverantwoordelijke worden en voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Drie cruciale stappen
In principe mogen private partijen de openbare weg niet in beeld brengen met hun camera’s: dat is een taak voor de overheid. Maar er zijn gebieden waar een uitzondering op die algemene regel mogelijk is – onder voorwaarden. Om te zorgen dat de ondernemers aantoonbaar aan de voorwaarden voldoen, hebben de ondernemers en gemeente mij gevraagd de benodigde documenten op te stellen.
Geen openbare orde
Ten eerste moet de burgemeester expliciet aangeven dat de camera’s niet meer noodzakelijk zijn voor handhaving van de openbare orde.
Convenant ondernemers <=> gemeente
Ten tweede willen gemeente en ondernemers een formeel document waaruit blijkt hoe de verantwoordelijkheden worden verdeeld. Onder voorwaarden is het mogelijk de verwerkingsverantwoordelijkheid voor camera’s op de openbare weg toe te kennen aan een private partij. Dat blijkt uit onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens op een ander bedrijventerrein. Maar in principe mogen ondernemers geen camera’s plaatsen op de openbare weg. Om te zorgen dat de gemeente zich niet aan haar verantwoordelijkheid voor de openbare ruimte onttrekt, stel ik een convenant op tussen gemeente en ondernemers.
DPIA
Ten derde moeten de ondernemers hun verwerkingsverantwoordelijkheid invullen. Ze moeten aantoonbaar voldoen aan de wet- en regelgeving op het gebied van privacybescherming (Grondwet en EVRM). Daarnaast moeten ze voldoen aan de eisen van de AVG. Om dit allemaal netjes te regelen stel ik een Data Protection Impact Assessment (DPIA) voor de camerasystemen op. In dat document staat beschreven hoe de camerabewaking precies werkt en waarom het noodzakelijk – dat wil zeggen proportioneel en subsidiair – is om camera’s op de openbare weg te richten. Daarna worden de risico’s voor de betrokkenen geïnventariseerd en beschreven. De DPIA sluit af met technische en organisatorische maatregelen die ervoor zorgen dat de risico’s voldoende worden gemitigeerd om tot een laag netto risico te komen. De ondernemers geven de DPIA ter informatie aan de gemeente. Zo kan de gemeente haar verantwoordelijkheid voor de openbare ruimte goed invullen en indien nodig ingrijpen als de ondernemers te ver gaan of te grote privacyrisico’s laten bestaan. Ook informatievoorziening aan iedereen die de bedrijventerreinen bezoekt en in beeld van de camera kan komen, krijgt veel aandacht.
Dit alles zorgt ervoor dat het publieke cameratoezicht op de bedrijventerreinen op een juridisch solide wijze kan worden overgeheveld naar privaatrechtelijke camerabewaking.